|
|
Studiedag Bijzonder Comité Herinneringseducatie: "Een dag om te herinneren"Toespraak van de Vlaamse minister van Werk, Onderwijs
en Vorming
(Inleiding) Midden februari kwamen bij een vliegtuigcrash in het Amerikaanse Buffalo vijftig mensen om het leven. Eén van hen was de 66-jarige geschiedkundige Alison des Forges. Een niet zo vermeldenswaardig feit voor deze gelegenheid zult u misschien denken. Niets is echter minder waar. Het is mede dankzij haar inzet, moed en doorzettingsvermogen dat de verantwoordelijken voor de volkenmoord van 1994 in Rwanda niet in de anonimiteit konden verdwijnen. Al voor de eigenlijke genocide publiceerde des Forges talloze rapporten over etnische moordpartijen en in voorbereiding zijnde uitroeiingsplannen. Tevergeefs probeerde ze de wereldleiders duidelijk te maken dat zij de plicht hadden de slachtingen te stoppen. Na de volkenmoord begon ze onvermoeibaar getuigenissen en bewijsmateriaal te verzamelen én het westerse publiek te waarschuwen voor de gevolgen van angst-, haat- en onveiligheidsgevoelens in de eigen samenleving. Ze probeerde iedereen bewust te maken van het feit dat ‘het kwade’ niet iets abstract is, maar deel uitmaakt van het menselijke leven, in Afrika zowel als bij ons. (Belang van herinneringseducatie) Des Forges (en ik kan haar hier alleen maar in bijtreden) benadrukte met andere woorden het belang van kennis van de gruwelijke gebeurtenissen uit het verleden voor het samenleven in het heden en de toekomst. Men moet kinderen en jongeren tonen dat mensen die denken het goede te doen (bijvoorbeeld ‘gehoorzamen aan de staat’) heel veel kwaad kunnen aanrichten. Verduidelijken dat onverdraagzaamheid, intolerantie, racisme, discriminatie menselijk zijn en van alle tijden. Dit kan door herinnering in te zetten om jongeren aan te zetten tot zelfbewust burgerschap, of kortom: door herinneringseducatie! Het mag duidelijk zijn: herinneringseducatie is een permanente maatschappelijke opdracht voor ons allen, niet in het minst voor onze leerkrachten. In het onderwijs zijn dan ook heel wat aanknopingspunten voor herinneringseducatie opgenomen in de ontwikkelingsdoelen en eindtermen, bijvoorbeeld in die van wereldoriëntatie en geschiedenis, of de vakoverschrijdende eindtermen burgerzin. In de geactualiseerde vakoverschrijdende eindtermen die ik onlangs aan het Vlaams Parlement heb voorgelegd, maak ik die aanknopingspunten nog explicieter. (Ondersteuning HE – ontstaansgeschiedenis van het BCHE) Scholen kunnen voor het werken aan herinneringseducatie een beroep doen op één van de vele organisaties met een educatief ondersteuningsaanbod rond de thema’s vredeseducatie, herinneringseducatie, opvoeden tot burgerzin, democratisch denken, enzovoort. Het zeer diverse en uitgebreide aanbod geeft scholen de mogelijkheid die ondersteuning te kiezen die het meest of best aan hun concrete context en behoeften beantwoordt. Het laat leerkrachten toe hun leerlingen met diverse opinies en uitgangspunten te laten kennismaken. En het biedt scholen de mogelijkheid rond herinneringseducatie te werken in de eigen stad of streek, vertrekkend vanuit de directe leef- en ervaringswereld van de leerlingen. Het uitgebreide ondersteuningsveld op het vlak van herinneringseducatie biedt dus duidelijke praktische én didactische voordelen. Maar het brengt ook problemen met zich mee. Voor leerkrachten is het immers heel moeilijk om door de bomen het bos te blijven zien: waar kan men terecht voor vragen rond een specifiek thema, welke organisatie heeft een aanbod dat is aangepast aan jonge kinderen, welk initiatief geeft jongeren de mogelijkheid om op een eerder praktische, actieve manier te kennis te maken met herinneringseducatie, waar kunnen leerkrachten aankloppen om zelf meer competenties te verwerven om dit thema in de klas aan te brengen,…? Het was duidelijk dat er dringend werk moest worden gemaakt van het transparanter maken van het Belgische veld van herinneringseducatie voor de Vlaamse scholen. Mijn collega’s in de Vlaamse Regering en ik hebben beslist in dit verband een centrale rol toe te kennen aan de vzw Kazerne Dossin. Ik stel dan ook dit schooljaar 35 000,00 € ter beschikking aan de vzw Kazerne Dossin om de coördinatie op het vlak van herinneringseducatie te verzorgen voor het Vlaamse onderwijs. De opdracht die de vzw heeft gekregen, kadert binnen de uitbouw van het huidige Joods Museum voor Deportatie en Verzet tot een nieuwe site met een memoriaal, museum en documentatiecentrum. De vzw neemt deze taak op zich in samenwerking met andere actoren actief op het vlak van herinneringseducatie, zoals o.a. het Fort van Breendonk, de Auschwitz Stichting en In Flanders Fields. Ook de pedagogische begeleidingsdiensten van de verschillende onderwijsnetten en het Departement Onderwijs en Vorming zijn actief betrokken. Samen vormen zij het Bijzonder Comité voor Herinneringseducatie. (Tussentijdse resultaten van het BCHE) De leden van het Bijzonder Comité hebben op korte tijd al heel wat werk verzet. Daarvan getuigt om te beginnen deze studiedag waartoe zij het initiatief hebben genomen en waarmee zij zichzelf vandaag aan het onderwijsveld willen presenteren. De coördinatietaak van het Bijzonder Comité bestaat er verder in tot structureel overleg te komen tussen de verschillende aanbieders van ondersteuning op het vlak van herinneringseducatie. Een belangrijk concreet resultaat van dit overleg is de website www.herinneringseducatie.be - waar jullie zo meteen meer over zullen horen - een gebruiksvriendelijk overzicht van alle studiedagen, workshops, activiteiten, pedagogische pakketten en initiatieven rond herinneringseducatie. Leerkrachten kunnen er heel wat inspiratie vinden, maar kunnen er ook eigen initiatieven en suggesties aanbieden aan de collega’s. Deze website en de andere initiatieven van het Bijzonder Comité leveren zonder meer een waardevolle bijdrage aan het verhogen van de kwaliteit van het ondersteuningsaanbod: een ondersteuningsaanbod dat tegemoet komt aan de uiteenlopende behoeften en noden van scholen en scholen helpt op een kwaliteitsvolle manier te werken aan herinneringseducatie. Het Bijzonder Comité zal zo meteen toelichten hoe zij deze opdracht verder zullen invullen. (International Task Force Holocaust) Enkele leden van het Bijzonder Comité voor Herinneringseducatie zijn ook betrokken bij internationale samenwerking rond herinneringseducatie. België is immers lid van de “Task Force for International Cooperation on Holocaust Education, Remembrance and Research’. Deze internationale ‘denktank’ heeft de bedoeling acties te stimuleren met betrekking tot de Holocaust op gebied van educatie, herinnering en onderzoek. De deelnemende landen en staten aanvaarden de ‘Declaration of the Stockholm International Forum on the Holocaust’ van 2000 waardoor zij zich engageren om “Holocausteducatie, herinnering en onderzoek in de verschillende beleidsdomeinen te implementeren”. Het departement Onderwijs vertegenwoordigt de Vlaamse gemeenschap in de onderwijswerkgroep van de Task Force, die zich toelegt op de ruimere samenwerking en de uitwisseling van ervaringen op internationaal niveau. Recent heeft België, op vraag van de Vlaamse minister-president, zijn kandidatuur ingediend om in 2012 het voorzitterschap van de Task Force op te nemen. Dit is niet toevallig het jaar waarin het nieuwe museum en memoriaal Kazerne Dossin zijn deuren zal openen. Indien ons land wordt gevraagd het voorzitterschap waar te nemen, zal het Bijzonder Comité voor Herinneringseducatie ongetwijfeld een centrale rol kunnen spelen in de organisatorische en inhoudelijke voorbereidingen ervan. (Slot) Dames en heren, Albert Einstein zei ‘De wereld is een gevaarlijke plaats. Niet vanwege diegenen die het kwade doen, maar vanwege diegenen die het kwade zien gebeuren en zelf niets doen.’ Zelfs de kleinste bijdrage van herinneringseducatie aan de bewustmaking van onze jongeren is in dit verband als waardevol en onmisbaar te beschouwen. Het interessante programma van deze studiedag kan jullie mijns inziens alleen maar enthousiast maken om vanuit deze overtuiging te werken aan herinneringseducatie. Laat jullie dus inspireren door de diverse invalshoeken en disciplines en de uiteenlopende middelen en methodieken die jullie hier vandaag kunnen leren kennen. Opdat we ‘het kwade’ niet laten verdwijnen in de coulissen van onze collectieve herinnering…
|