Visie

Wat bedoelen we met "diversiteit"?

Verschillende beleidsdomeinen, zoals het gelijkekansen-, het jeugd-, het cultuur-, het welzijnsbeleid, gebruiken de bestaande diversiteit in onze samenleving steeds vaker als uitgangspunt. Dit geldt ook voor het onderwijs. Diversiteit zouden wij hier als volgt willen definiëren: alle mogelijke verschillen die kunnen bestaan tussen mensen die in onze maatschappij samenleven, op het vlak van gender, huidskleur, sociale achtergrond, seksuele geaardheid, lichamelijke en verstandelijke mogelijkheden, religie, levensbeschouwing, leeftijd, etniciteit,…

Hoewel mensen vrij verschillend zijn, denkt en doet men in onze maatschappij de dingen nog vaak vanuit de positie of het perspectief van "de norm", de "gemiddelde burger", diegenen die niet of weinig afwijken van wat wij geleerd hebben als normaal te beschouwen. Zo'n wij-zij polarisatie reduceert elke 'andere' tot object en roept in- en uitsluitingsmechanismen in het leven. Het is de 'dominante groep' die dan bepaalt wat er met de 'doelgroepen' dient te gebeuren. Vandaag gaat nog vaak de positieve aandacht vooral uit naar mensen die grotendeels in deze norm passen. Terwijl wie en hoe we zijn juist met een aantal assen van maatschappelijke betekenisgeving samenhangt, zoals gender, etniciteit, sociaal-economische positie, leeftijd, seksualiteit,… Deze 'kruispunten' liggen voor iedereen anders. En sommige combinaties zijn machtiger dan andere. Ben je man, wit, heteroseksueel, zonder handicap, jong, behoor je tot de middenklasse, … Zo'n ingrediënten maken dat we geneigd zijn onze posities als 'normaal' en natuurlijk te zien, als hadden ze niets met macht, of kansrijk-zijn, van doen.

We vergeten wel eens om rekening te houden met de verschillen die kunnen bestaan tussen mensen. In het onderwijs is men zich hier al meer van bewust en poogt men op alle mogelijke manieren toegankelijker te worden voor iedereen, hoe verschillend ook. Wanneer we optimaal gebruik willen maken van de maatschappelijke diversiteit, betekent dit dat we erkennen dat mensen vanuit verschillende achtergronden een bijdrage leveren aan het maatschappelijke leven.

Het Steunpunt Intercultureel Onderwijs (UGent) verwoordt duidelijk wat "diversiteit positief benaderen" voor ons inhoudt: 'Het komt er dan niet in de eerste plaats op neer om (doel)groepen binnen onze maatschappij te integreren, maar wel om een harmonieus samenleven te organiseren, binnen de leefregels van onze democratie.' Op die manier creëren we een inclusieve maatschappij.

Aandacht voor doelgroepen én doelgroepoverstijgend werken?

Met het Diversiteitsproject willen we elk jaar opnieuw aandacht hebben voor de thema's waarrond het Vlaamse Gelijkekansenbeleid opgebouwd is: gender, allochtonen, holebi's, mensen met een handicap en ouderen. Om stereotypering te vermijden opteren we veeleer voor het doelgroepoverstijgend denken over diversiteit. Vrouwen zijn geen 'minderheid', mannen en vrouwen zijn in alle kansengroepen terug te vinden: allochtonen, holebi's, ouderen, mensen met een handicap enz.

Dit neemt niet weg dat we nog met deze groepen kunnen werken. Het laat alvast toe expertise te bundelen en situaties heel concreet te benoemen. Ook al wensen we diversiteit te benaderen zoals we het hierboven hebben gedefinieerd, categoriale zorg of hulpverlening blijft in sommige situaties noodzakelijk. Maar het benadrukken van doelgroepen kan leiden tot opvattingen waarin mensen vooral worden benaderd vanuit dat aspect waarin zij verschillen van de 'norm'. Hen tot dat verschil herleiden gaat voorbij aan de vele identiteiten die elk heeft. En die kunnen we het best in samenhang bekijken en ons bewuster worden van de daarmee verbonden ongelijke machtsposities. Bovendien bestaan er, naast de verschillen tussen mensen, ook altijd veel gelijkenissen. Het gaat niet over het WAT, wat men is of niet is. Het gaat over het HOE: hoe gaat men om met verschillen en gelijkenissen tussen mensen?

Waarom is aandacht voor diversiteit in het onderwijs zo belangrijk?

We gaan ervan uit dat zeker het onderwijs - naast andere sectoren - goedgeplaatst is om sociale ongelijkheid aan te pakken. Al is een school (of andere organisatie) zelden een afspiegeling van de maatschappij, toch telt ze mannen en vrouwen (jongens en meisjes) die op de een of andere manier onderling verschillen. Wanneer bijvoorbeeld een schoolteam er alles aan doet om in zijn onderwijs rekening te houden met de diversiteit onder leerlingen en onder leerkrachten, zal dit positieve gevolgen hebben voor alle betrokkenen en voor de samenleving op zich. Het onderwijs vormt immers mensen, ook voor de toekomst. Het is niet evident om het onderwijs te doen aansluiten bij de leefsituatie van alle mensen. Maar als streefdoel loont het wel. Dat kan op verschillende manieren. Zo kan een doordacht rekruteringsbeleid gevoerd worden, kan je de lesinhouden screenen opdat er verschillende perspectieven in aan bod komen en niet enkel dat van "de norm". Je kan rekening houden met heterogeniteit bij het samenstellen van de klassen, in het schoolreglement stellingen of paragrafen opnemen die expliciet stellen dat discriminatie en racisme niet getolereerd worden. Het is ook mogelijk om zoveel mogelijk te differentiëren in de lespraktijk. Zo bied je iedere leerling/student meer kansen om aan bod te komen en gewaardeerd te worden voor wat hij of zij goed kan. Aandacht besteden aan religieuze feestdagen en mensen ermee vertrouwd maken kan ook herkenning in de hand werken. Leerkrachten zijn rolmodellen, weten we uit de eigen schooltijd. Ze kunnen roldoorbrekend en emancipatorisch lesgeven of net rolbevestigend optreden. Centra voor Volwassenenonderwijs of lerarenopleidingen kunnen dan weer trachten om mensen uit kansengroepen te bereiken door stimuleringscampagnes of extra begeleiding. Er zijn tal van mogelijkheden.

Het onderwijsaanbod zou aan elk individu of aan iedere maatschappelijke groep dezelfde kansen op succes moeten bieden. Net zoals elk beleid erop gericht zou moeten zijn open te staan voor en rekening te houden met iedereen, zo moet ook het onderwijs ervan uitgaan dat er verschillende visies, handelingswijzen, achtergronden, mogelijkheden en noden bestaan. Het is voor elke organisatie zaak om met dit gegeven te werken volgens de eigen visie en doelen.

Wat wil het project 'Week van de Diversiteit' precies bereiken?

Inzicht brengen in de diversiteit die aanwezig is

We zouden willen dat concreet gepuurd wordt uit de diversiteit die aanwezig is in de eigen onderwijsinstelling of ruimere omgeving. Diversiteit is overal, daar gaan we vanuit. We denken ook dat een project pas nuttig is en constructief, als het ontstaat uit een specifieke en reële uitdaging. Al kan de onderwijspopulatie soms nogal homogeen lijken, toch is ze dat nooit helemaal. Het komt er op aan de diversiteit te zien en te analyseren, om er van daaruit iets constructiefs en lonends mee te doen. Het gebeurt dat men denkt: "in mijn school is iedereen gelijk en de populatie homogeen. Ik ga dus op zoek naar heterogeniteit buiten mijn school, door een wandeling in een buurt waar veel allochtonen wonen, of met een bezoek aan een home voor senioren, mensen met een handicap, …." Hier gaat het weer over leren OVER anderen. Wij zouden graag het leren MET en VAN elkaar willen stimuleren. Ook de vakoverschrijdende eindtermen houden hier rekening mee. Leren MET kan alleszins ook gebeuren wanneer er samenwerkingsverbanden tot stand komen. Waarom niet aankloppen bij andere scholen en middenveldorganisaties voor een gezamenlijk project?

Interculturaliseren van het onderwijs

Onder interculturaliseren verstaan we: "de eigen leer-, werk- en leefomgeving zo vorm geven dat de diversiteit van iedereen volledig wordt benut en dat via onderlinge interactie". We willen scholen aanmoedigen om open te staan voor iedereen en een beleid te ontwikkelen dat geen drempels opwerpt voor bepaalde mensen. En om personeel en leerlingen vaardigheden aan te reiken om met diversiteit om te gaan. Scholen zijn er voor zowel meisjes als jongens, zowel holebi's als hetero's, zowel allochtone Vlamingen als autochtone Vlamingen, zowel mensen mét als zonder handicap, en ze doen 'oud' en 'jong' niet af als zus of zo.

Interculturele competentie aanwakkeren van leerlingen en leerkrachten

Door leerlingen, studenten en personeel intercultureel competenter te maken, willen we kwetsen, discriminatie - of gewoon onwetendheid - tegengegaan. Lerenden zouden situaties van gelijkheid en ongelijkheid moeten kunnen begrijpen, inzicht kunnen verkrijgen in hun situatie en die van anderen. Uitsluiting kun je pas bestrijden als je deze praktijken zelf (h)erkent. Intercultureel competent personeel heeft oog voor de verschillen die bestaan tussen leerlingen en houdt hier ook rekening mee in de lespraktijk. Voor actievelingen in het jeugdwerk en het verenigingsleven is dat niet anders.

Ideeën en instrumenten uitwisselen

We willen scholen en middenveldorganisaties de gelegenheid geven om elkaar beter te leren kennen, om eventueel toekomstige netwerken uit te bouwen. We zijn ervan overtuigd dat ze veel van mekaar kunnen opsteken en ideeën en instrumenten uitwisselen die kunnen helpen bij het uitbouwen van een diversiteitsbeleid op school. De databank op de website zal de goede praktijken verder pogen te bundelen.

Stimuleren tot samenwerking over de onderwijsgrenzen heen

Diversiteit is alvast de maatschappelijke realiteit en is dus overal aanwezig. Omgaan met diversiteit en het afstemmen van het beleid - en dus ook het onderwijs - op die diversiteit is een verantwoordelijkheid van de hele samenleving. Samenwerking buiten de onderwijscontext is cruciaal. We willen scholen aanzetten om zich open te stellen voor de directe leefomgeving van de ouders, de buurt, het jeugdwerk, de hulpverlening,…, zodat de school zich kan verbreden en verankeren in de ruime en verscheiden buitenwereld.

Naar boven